Τα μυστικά του Ελληνικού χρέους και το Αγγλικό δίκαιο.

της κ. Χριστίνας Κοραή. Από το περιοδικό “ΕΠΙΚΑΙΡΑ” [τεύχος 118, της 25-2-2012, σελίδες 44-48].
Το ενδεχόμενο της υιοθέτησης του αγγλικού Δικαίου στη διαδικασία του ΡSΙ, του μηχανισμού της συμμετοχής των ιδιωτών στο «κούρεμα» του ελληνικού χρέους, αποτελεί ένα εφιαλτικό σενάριο, το οποίο η κυβέρνηση Παπαδήμου πρέπει να αποφύγει πάση θυσία. Το αγγλικό Δίκαιο κρύβει πολλές παγίδες και μπορεί να αποδειχτεί μοιραίο για την Ελλάδα, αν σε κάποια χρονική στιγμή δεν θα μπορεί να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της προς τους δανειστές της, που, στην προκειμένη περίπτωση, δεν είναι κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά τράπεζες και ξένοι επενδυτές που λειτουργούν χωρίς πολιτικά κριτήρια και με καθαρά εμπορικούς σκοπούς και κίνητρα.
Η αιφνίδια εμπλοκή που παρουσιάστηκε στις διαπραγματεύσεις την περασμένη Παρασκευή και αφορούσε στο επιτόκιο των νέων ελληνικών ομολόγων που θα αντικαταστήσουν τα υφιστάμενα αποτελεί μια απόδειξη του πλαισίου της σκληρής διαπραγμάτευσης μέσα στο οποίο κινούνται οι ιδιώτες επενδυτές. Θα ήθελαν το επιτόκιο να ξεπερνά το 5%, ενώ η ελληνική κυβέρνηση επιμένει για ποσοστό κάτω του 4%. Πιέσεις ασκούνται και από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο -πολύ ορθώς- υποστηρίζει ότι το επιτόκιο θα πρέπει να κινηθεί σε ακόμη πιο χαμηλά επίπεδα, γύρω στο 3%, ώστε να υπάρχουν βάσιμες ελπίδες ότι θα μπορεί να είναι βιώσιμο το ελληνικό χρέος.
Αν η Ελλάδα αποφύγει τη χρεοκοπία, αν παραμείνει στο ευρώ, αν τελειώσει γρήγορα και η ευρωπαϊκή κρίση, αν οι κυβερνήσεις τηρούν με θρησκευτική ευλάβεια τα συμφωνηθέντα, αν δείξουν στη χώρα ξανά εμπιστοσύνη οι αγορές κι αν μπει σε τέτοια πορεία ανάπτυξης, που θα της επιτρέψει να είναι συνεπής στις οφειλές της, τότε όντως δεν έχει καμία σημασία αν το Δίκαιο είναι αγγλικό, γερμανικό, ελληνικό κ.λπ. Καθώς, όμως, όλα τα παραπάνω βρίσκονται στον αέρα, το αγγλικό Δίκαιο μπορεί να σπρώξει τη χώρα σε άτακτη χρεοκοπία και να εξωθήσει τους πολίτες σε ένα επίπεδο ζωής κατώτερο και από της Αλβανίας. Με λίγα λόγια, το ΡSΙ, από μηχανισμός «σωτηρίας» της Ελλάδας, μπορεί να λειτουργήσει ως μπούμερανγκ λόγω του αγγλικού Δικαίου καινά προκαλέσει έκτων υστέρων τη χρεοκοπία της.
Όσα νέα μέτρα και να αποφασιστούν για να αποτραπεί το χειρότερο, θα πέφτουν στο κενό, αφού η φοροδοτική ικανότητα των πολιτών ήδη έχει εξαντληθεί. Τα εκβιαστικά διλήμματα θα επικρέμονται πάνω από τη δύσκολη καθημερινότητα και το τούνελ θα γίνει ακόμη πιο μακρύ.
Η Μεγάλη Βρετανία έχει παράδοση: Ως παγκόσμιο οικονομικό κέντρο-έδρα τραπεζών, επενδυτών κ.λπ. έχει εκδικάσει χιλιάδες υποθέσεις με διαφορές που προκύπτουν ανάμεσα σε κράτη-οφειλέτες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Το αγγλικό Δίκαιο θεωρείται το πλέον άρτιο και λεπτομερές. Λειτουργεί υπέρ του δανειστή και προβλέπει αυστηρές συνέπειες για τον οφειλέτη, ο οποίος, βέβαια, στην προκειμένη περίπτωση, είναι η Ελλάδα.
Χαρακτηριστικό είναι ότι στο αγγλικό Δίκαιο θέματα ασυλίας κρατών ρυθμίζονται από τη State Immunity Act του 1978. Τα άρθρα 13 παρ. 2-4 του νόμου αυτού επιτρέπουν την εκτέλεση κατά του αλλοδαπού Δημοσίου σε περιουσιακά στοιχεία χρήσης «jure gestionis», τα οποία χρησιμοποιούνται εμπορικά. Αυτό σε απλά ελληνικά σημαίνει ότι δεν κινδυνεύουμε να χάσουμε την Ακρόπολη, μπορεί, όμως, ο δανειστής να αποκτήσει το δικαίωμα για την εμπορική εκμετάλλευση του αρχαιολογικού χώρου αλλά και των αεροδρομίων, των λιμανιών κ.λπ. «Με αυτές τις διατάξεις δεν είναι καθόλου απίθανο να πληρώνουμε στους δανειστές της ΕΕ και του ΔΝΤ το εισιτήριο για να μπούμε στην Ακρόπολη!» όπως έχει πει χαρακτηριστικά ο καθηγητής Χρυσόγονος. Ενστάσεις πολιτικού χαρακτήρα δεν γίνονται αποδεκτές. Εφαρμόζεται ο νόμος κατά λέξη. Οι εμπράγματες εγγυήσεις (δημόσια περιουσία) είναι το άλφα και το ωμέγα.

Καθοριστικό ρόλο, βέβαια, θα παίξουν και οι όροι υπό τους οποίους θα γίνει το «κούρεμα». Αν το επιτόκιο διαμορφωθεί σε ποσοστό άνω του 4%, θα κάνει ακόμη πιο ασφυκτική την κατάσταση και θα φέρει πιο κοντά το ενδεχόμενο η χώρα κάποια στιγμή να σηκώσει τα χέρια ψηλά στα βρετανικά δικαστήρια, διότι δεν θα έχει να πληρώσει, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τη δημόσια περιουσία.
Το αγγλικό Δίκαιο η κυβέρνηση Παπανδρέου το είχε αποδεχτεί στο πρώτο Μνημόνιο. Το άρθρο 14 παρ. 1 της δανειακής σύμβασης, που ψηφίστηκε το Μάιο του 2010 από την ελληνική Βουλή, ανέφερε ότι «η παρούσα Σύμβαση, καθώς και κάθε εξωσυμβατική υποχρέωση που προκύπτει από τη σύμβαση ή σε συνδυασμό με αυτή, διέπεται και ερμηνεύεται σύμφωνα με το αγγλικό Δίκαιο». Τότε, όμως, ο μηχανισμός στήριξης δεν είχε να κάνει με ιδιώτες επενδυτές. Οι δανειστές ήταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το ΔΝΤ, οπότε, παρά την εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, οι κίνδυνοι ήταν πολύ μικρότεροι.
Ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών, Φίλιππος Σαχινίδης, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο για την υπαγωγή των νέων ελληνικών ομολόγων, μετά το «κούρεμα» του χρέους, στο αγγλικό Δίκαιο. Παραδέχτηκε ότι η πτυχή αυτή είναι ένας από τους όρους της διαπραγμάτευσης (Real FM 10/1/2012). Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι το Ελληνικό Δημόσιο έχει εκδώσει ομόλογα που διέπονται από το Δίκαιο άλλων χωρών. Παρέλειψε, όμως, να πει ότι αυτό ισχύει μόνο για ένα 6%-7% των ομολόγων. Η συντριπτική πλειονότητα των ομολόγων υπάγεται στο ελληνικό Δίκαιο, που σημαίνει ότι η ελληνική Βουλή μπορεί να αλλάξει τους όρους έκδοσης τους – το ποσό αποπληρωμής, τα επιτόκια, τη διάρκεια αποπληρωμής, ακόμη και το νόμισμα. Σαφώς και είναι δύσκολο να γίνει κατάχρηση της ελληνικής νομοθεσίας όσο η Ελλάδα είναι μέλος της Ευρω-ζώνης. Σε περίπτωση χρεοκοπίας, όμως, και επιστροφής στη δραχμή είναι ένα ατού στα χέρια της. Αντίθετα, με το αγγλικό Δίκαιο το χρέος δεν μπορεί να αναδιαρθρωθεί και η Ελλάδα θα πρέπει να καταβάλει εμπράγματες εξασφαλίσεις στους πιστωτές της, αν δεν θα έχει ρευστό να καλύψει τις οφειλές της.
Ο υπουργός Υγείας και συνταγματολόγος, Ανδρέας Λοβέρδος, σχολιάζοντας το ενδεχόμενο υπαγωγής των νέων ελληνικών ομολόγων στο αγγλικό Δίκαιο, τόνισε: «Έχω ακούσει από τον πρωθυπουργό να λέει “να ισχύσει το Δίκαιο το δικό μας”» (11/1/2012). Προσέθεσε, μάλιστα, ότι αυτή είναι και η δική του θέση, να ισχύσει το ελληνικό Δίκαιο.
Μέχρι στιγμής, η κυβέρνηση δεν έχει ανακοινώσει αν έχει βάλει «κόκκινες γραμμές» και ποιες είναι αυτές στις διαπραγματεύσεις που κάνει για το ΡSΙ. Το αποτέλεσμα θα δείξει αν ο Λουκάς Παπαδήμος όντως εννοεί αυτό που λέει, ότι «κόκκινη γραμμή» γι’αυτόν είναι «η σωτηρία της χώρας» ή θα εμφανιστεί πρόθυμος για εθνικές εκπτώσεις, που θα περιορίσουν ακόμη περισσότερο την κυριαρχία της χώρας και θα τη φέρουν πιο κοντά στη χρεοκοπία της.
Οι παγίδες του Βρετανικού δικαίου [Του Καθηγητή Κώστα Χρυσόγονου].

Η φημολογούμενη υπαγωγή στο βρετανικό Δίκαιο των νέων ομολόγων που θα δοθούν, στο πλαίσιο του γνωστού πια σε όλους μας PSI, στους κατόχους των «παλιών» ελληνικών ομολόγων έχει δύο, κυρίως, συνέπειες: Πρώτον, σε περίπτωση επιστροφής μετά ταύτα της Ελλάδας στη δραχμή δεν θα είναι εφικτή η δραχμοποίηση -και άρα έμμεση υποτίμηση, ανάλογα με την υποτίμηση της δραχμής έναντι του ευρώ- των νέων αυτών ομολόγων με βάση
τις διατάξεις ελληνικού νόμου. Τούτο θα ήταν αντιθέτως, υπό προϋποθέσεις, εφικτό για τα «παλιά» ομόλογα, εφόσον η Ελλάδα αποφάσιζε την έξοδο της από την Ευρωζώνη (για την ύπαρξη τέτοιας νομικής δυνατότητας, βλ. Μ. Ε. Περάκη, «Η νομική διάσταση της εξόδου κράτους-μέλους από τη Ζώνη του Ευρώ», Νομικό Βήμα 2011, σ. 2.246 επ.). Δεύτερον, το βρετανικό Δίκαιο παρέχει στο κράτος-οφειλέτη ελάχιστες άμυνες απέναντι στη σε βάρος του επισπευδόμενη αναγκαστική εκτέλεση εκ μέρους των δανειστών του (βλ. Κ. Χρυσόγονου, «Η χαμένη τιμή της Ελληνικής Δημοκρατίας», Νομικό Βήμα 2011, σ. 1.358). Συνεπώς, κατάσχεση και πλειστηριασμός περιουσιακών στοιχείων του Ελληνικού Δημοσίου -εφόσον αυτό δεν κατορθώσει να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των διεθνών κεφαλαιαγορών ώστε να ξαναδανειστεί για να αποπληρώσει τα νέα ομόλογα-θα μπορεί να πραγματοποιηθεί σε πολύ ευρύτερη κλίμακα απ’ ό,τι θα ήταν αυτό επιτρεπτό με βάση το ελληνικό Δίκαιο.
Ίσως ακόμη μεγαλύτερη σημασία από το εφαρμοστέο Δίκαιο έχει, όμως, ο καθορισμός του αρμόδιου δικαστηρίου για την επίλυση των διαφορών που τυχόν θα προκύψουν σε σχέση με τη νέα δανειακή σύμβαση, ιδίως σε περίπτωση αδυναμίας της Ελλάδας να αποπληρώσει εμπρόθεσμα τα συμφωνημένα ποσά. Εάν επαναληφθεί ο όρος του άρθρου 14 παρ. 2 της δανειακής σύμβασης του Μαΐου 2010 με τα άλλα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης και με το ΔΝΤ, περί αρμοδιότητας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο οποίο προερχόμενοι από τα κράτη-δανειστές δικαστές αποτελούν την πλειοψηφία), κατ’ αποκλεισμό των ελληνικών δικαστηρίων, τότε η θέση της χώρας μας επιδεινώνεται δραματικά. Και τούτο διότι το δικαστήριο αυτό, όπως και κάθε άλλο διεθνές δικαστήριο, θα έχει ως βασικό άξονα προσανατολισμού του τη θεμελιώδη αρχή του διεθνούς Δικαίου pacta sunt servanda (τα συμφωνημένα πρέπει να τηρηθούν), ενώ για τα ελληνικά δικαστήρια ύπατος κανόνας είναι το Σύνταγμα της χώρας και, μάλιστα, οι διατάξεις του άρθρου 1 που κατοχυρώνουν την κυριαρχία του ελληνικού λαού – και, άρα, αποκλείουν σε κάθε περίπτωση τη στέρηση του κράτους από τα αναγκαία μέσα άσκησης της κυριαρχίας, όπως είναι η δημόσια περιουσία του, π.χ., τα κτίρια όπου στεγάζονται οι δημόσιες υπηρεσίες, ο οπλισμός των Ενόπλων Δυνάμεων κ.ο.κ.

Το βρετανικό Δίκαιο στη διαδικασία του ΡSΙ [Του Αθ. Τσάδαρη]
Με τη διευκρίνιση ότι δεν είμαι νομικός, αλλά με την εμπειρία στη διαπραγμάτευση των ουσιωδών όρων πολλών διεθνών συμβάσεων για προϊόντα, - ομόλογα κάθε είδους διευθυντή και υπηρεσιών, κα- Χρηματαγορών ταθέτω σήμερα την άποψη μου στο περιοδικό σας.
Το «περί δικαίου» αίσθημα του Έλληνα πολίτη ή του πολίτη κάθε χώρας στον κόσμο αλλάζει σύμφωνα με τις κοινωνικές – πολιτικές και οικονομικές συνθήκες. Σήμερα στη χώρα μας, που βιώνουμε τεράστιες δυσκολίες και η αβεβαιότητα, η αναξιοπιστία και το αδιέξοδο κυριαρχούν στο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ – ΠΟΛΙΤΙΚΟ – ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ επίπεδο, είναι απολύτως φυσιολογικό η κάθε πλευρά να θέλει την υπαγωγή της ρύθμισης των ομολόγων (ΡSΙ+) στο Δίκαιο εκείνο που επηρεάζεται λιγότερο από τα παραπάνω αρνητικά δεδομένα.
Το Ελληνικό Δημόσιο, οι ελληνικές τράπεζες, δημόσιες και ιδιωτικές εταιρείες στο παρελθόν έχουν υπογράψει δεκάδες δανειακές και άλλες συμβάσεις, οι οποίες διέπονται τόσο από το English Law, όσο το Ν.Υ. State Law με ελάχιστα προβλήματα στην οργάνωση, διεκπεραίωση και υλοποίηση των συμφωνιών.
Σήμερα που η αβεβαιότητα κυριαρχεί και η πιθανότητα αθέτησης των συμφωνιών εκ μέρους της χώρας μας θεωρείται από τον κάθε αντισυμβαλλόμενο ως το πιθανότερο ενδεχόμενο ως «παγίδες» μπορούμε να αναφέρουμε:
1. Μεταφορά του κέντρου λήψης αποφάσεων από την Ελλάδα και τα ελληνικά δικαστήρια στο εξωτερικό και τα βρετανικά δικαστήρια.
2. Οι διαδικασίες ψήφισης των συμβάσεων από την ελληνική Βουλή και οι κάθε είδους αντιρρήσεις αναδεικνύουν συνταγματικά θέματα «νομιμοποίησης»των αποφάσεων, ιδιαίτερα στα θέματα των εγγυήσεων και της διαχείρισης των υποκείμενων ενεχύρων που ως ασφάλεια των δανείων ζητούνται από τους δανειστές στην περίπτωση αθέτησης των συμφωνιών από τη χώρα.
3. Μέσω του ΡSΙ+ και της διαδικασία ανταλλαγής των ομολόγων, μετατρέπεται ένα χρέος χωρίς εξασφαλίσεις σε νέο χρέος μέσω των ομολόγων με εξασφαλίσεις τη δημόσια περιουσία, μελλοντικά δημόσια έσοδα και προσόδους από τη διαχείριση φυσικών πόρων.
4. Τα παραπάνω θέτουν το θέμα του εάν
• η διαδικασία νομιμοποίησης των συμβάσεων
• η ύπαρξη δεσμεύσεων και εξασφαλίσεων στα δάνεια
• η εκχώρηση της δικαιοδοσίας για την εκδίκαση των υποθέσεων σε περίπτωση αθέτησης υποχρεώσεων από τη χώρα στα βρετανικά δικαστήρια αποτελούν εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας και, αν ναι, ποιος έχει την πολιτική και κοινωνική νομιμοποίηση και εξουσιοδότηση να συμφωνήσει όλα αυτά με τους δανειστές;
ΕΛΛΗΝΙΚΟ νs ΑΓΓΛΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ένα πλεονέκτημα μετατρέπεται σε μειονέκτημα; [Του Δικηγόρου Νίκου Μαλαπίδη].
Αναμφίβολα, η διαπραγμάτευση γιατη συμφωνία εθελοντικής ανταλλαγής ομολόγων (ΡSΙ+) αποτελεί διαδικασία κομβικής εθνικής σημασίας. Ωστόσο, με δεδομένο το δημοσιονομικό εκτροχιασμό της χώρας, ακόμα και η πλήρως επιτυχημένη ανταλλαγή ομολόγων με τους ιδιώτες δεν εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα του ρυθμισμένου πλέον ελληνικού χρέους.
Είναι αρκετά τα ξένα και ελληνικά δημοσιεύματα (ενδεικτικά, WSJ” Exit would be mess for Athens”, «Αυτό ίσως είναι το μεγαλύτερο μυστικό της ελληνικής κρίσης», xrimanews.gr), οι μελέτες αμερικανικών (University of Chikago) και ευρωπαϊκών (Institute for Law and Finance Coethe University of Frankfurt) πανεπιστημίων, καθώς και οι δηλώσεις αξιωματούχων (Άκερμαν, 18/12/2011) και νομικών (G. Thieffry, Κ. Χρυσόγονος, Μ. Μαρινάκος), που συνηγορούν υπέρ της απόψεως ότι το εφαρμοστέο Δίκαιο επί των ομολόγων μπορεί να αποδειχτεί η κρίσιμη «σφραγίδα» στο διαβατήριο της μετάβασης της Ελλάδας στην εποχή που έπεται ενός δραματικού πιστωτικού γεγονότος.

Το γεγονός ότι το 93% των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου διέπεται από το ελληνικό Δίκαιο συνιστά ένα πλεονέκτημα για τη χώρα, όπως παρατηρεί ο καθηγητής Gulati στη μελέτη του για το Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Ακόμα και στο ενδεχόμενο της πτώχευσης της Ελλάδας, και της επανόδου στη δραχμή από δημοσιονομική ανάγκη πλέον, θα αποπλήρωνε το χρέος στους μη θεσμικούς δανειστές σε δραχμές, χωρίς νομικές κυρώσεις, τυπώνοντας δραχμές για την απόσβεση της οφειλής.
Το προαναφερθέν νομικό όπλο αφαιρείται από τα χέρια της ελληνικής πλευράς στην περίπτωση που εφαρμοστέο Δίκαιο συμφωνηθεί να είναι το αγγλικό Δίκαιο, το οποίο διασφαλίζει πολύ περισσότερο τα συμφέροντα των δανειστών μας.
Επί αγγλικού Δικαίου, το βάρος αντιστρέφεται και αποκτούν πλεονέκτημα οι δανειστές μας. Σε περίπτωση πτώχευσης, λοιπόν, η Ελλάδα θα πρέπει:
1. Να αποπληρώσει το σύνολο του χρέους της στο σκληρό ευρώ, ακόμα κι αν η χώρα επιλέξει να εξέλθει της Ευρωζώνης και να επιστρέψει στη δραχμή. Με δεδομένη δε την υποτίμηση της σε σχέση με το ευρώ, αυτό μπορεί να σημάνει τον υπερδιπλασιασμό του ήδη υπέρογκου χρέους της Ελλάδας.

2. Να αποκλείσει, εκ των πραγμάτων, το ενδεχόμενο νέας μελλοντικής αναδιάρθρωσης του χρέους.
3. Να υποστεί μέτρα κατάσχεσης, τα οποία θα επιβάλλουν οι δανειστές μας κατά της δημόσιας περιουσίας του ελληνικού κράτους, στο πλαίσιο αναγκαστικής εκτέλεσης δυνάμει εκτελεστού τίτλου εκδιδόμενου από τα αρμόδια πλέον για τις διαφορές Δικαστήρια της ΕΕ (Λουξεμβούργο).
Το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως και οι ΗΠΑ -State Immunity Act του 1978-, έχει υιοθετήσει την «περιοριστική» μορφή της ετεροδικίας -στο πλαίσιο αυτής της περιοριστικής αρχής, ένα ξένο κυρίαρχο κράτος δεν απολαμβάνει ετεροδικία, από τη δικαιοδοσία των βρετανικών δικαστηρίων επί απαιτήσεων που προκύπτουν από εμπορικές δραστηριότητες-, επιτρέποντας την αναγκαστική εκτέλεση εις βάρος της περιουσίας του κράτους-οφειλέτη.
Με άλλα λόγια, οι δανειστές θα μπορούν να διεκδικήσουν και να επιβάλλουν νομικά στην Ελλάδα την αποπληρωμή του χρέους στο ακέραιο σε ευρώ, μέσω της κατάσχεσης κινητής και ακίνητης δημόσιας περιουσίας, της κατάσχεσης εις χείρας τρίτων χρηματικών απαιτήσεων του Ελληνικού Δημοσίου (φόροι, τέλη, δασμοί, έσοδα από αποκρατικοποιήσεις) ή και τα δύο σωρευτικά.